Didyma geplunderd

Gewicht uit Didyma (Louvre, Parijs)

Ik weet niet wie de camera bediende die dag, tien jaar geleden, in het Louvre, mijn zakenpartner Marco of ikzelf. Het feit dat op dit antieke gewicht rechtsonder de reflectie is te zien van een rooster of zoiets, suggereert dat ik het ben geweest. Toen ik een foto van dit voorwerp wilde hebben in mijn boek Xerxes in Griekenland, hebben we deze niet gebruikt en mijn uitgever heeft in het Louvre een alternatief opgevraagd.

Een gewicht dus, gevonden in de door Franse archeologen opgegraven Iraanse stad Sousa, ooit een van de residenties van de Perzische koningen. Uit de inscriptie blijkt echter dat het voorwerp afkomstig is uit Didyma, het orakel van Apollo even ten zuiden van de Griekse stad Milete. Het zal er zijn weggenomen toen de Perzen in 494 v.Chr. Milete, de hoofdstad van een opstand, heroverden, of toen Xerxes, geschrokken na de succesvolle Griekse vlootoperatie naar Samos en Mykale, wraak nam (najaar 479).

Het tempelpersoneel kreeg een enkeltje naar het verre oosten, richting Baktrië. Zulke deportaties waren in de Oudheid niet ongebruikelijk – ik blogde er onlangs over – en de Griekse gemeenschap kreeg land toegewezen in het nieuwe verblijfsgebied. Anderhalve eeuw later waren ze nog altijd herkenbaar. Toen Alexander de Grote er aankwam, moordde hij het stadje uit omdat de voorouders van deze mensen zich ooit hadden laten deporteren.

Dat klinkt vreemd en om de waarheid te zeggen: ik snap het ook niet. Ik houd het erop dat er iets anders is gebeurd – een geweldsexces zoals in oorlogen wel vaker voorkomt – en dat dit later door Alexanders officieren is gerationaliseerd en in die vorm is doorgegeven aan de auteurs van onze bronnen. De historische waarheid is dus voorgoed verloren.